ثبت‌نام در سایت
مفهوم سیستم ایمنی مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

سیستم ایمنی از سلول‌ها و ارگان‌هایی تشکیل شده که از بدن شما در مقابل مهاجمان خارجی مانند باکتری‌ها، ویروس‌ها، قارچ‌ها و انگل‌ها که می‌توانند سبب عفونت و بیماری شوند محافظت می‌کنند. سیستم ایمنی همچنین شما را از شر سلول‌های غیر طبیعی پیش‌سرطانی و سلول‌های سرطانی که دچار رشد غیر قابل کنترل هستند خلاص می‌کند. این سیستم در صورت کارکرد طبیعی، عفونت‌ها را از بین برده و شما را سالم نگه می‌دارد. هرچند اگر فعالیتش دچار اشکال شود، میکروب‌ها وسایر سلول‌های غیرطبیعی در بدن به راحتی می‌توانند سبب بروز بیماری شوند.


بخش‌های کلیدی سیستم ایمنی

گلبول‌های سفید که وظیفه دفاع از بدن در مقابل مهاجمان و خلاص شدن از شر خطرات غیرطبیعی بالقوه را به عهده دارند، حیات خود را از مغز استخوان آغاز می‌کنند. پس از ترک مغز استخوان به سمت ارگان‌های لنفاوی می‌روند که به عنوان خانه یا محل استقرار گلبول‌های سفید بالغ عمل می‌کنند. گلبول‌های سفید در آن‌جا منتظر دستور برای خروج و جنگ با عفونت می‌مانند.
ارگان‌های لنفاوی در سرتاسر بدن گسترده‌اند و شامل گره‌های لنفاوی، غده تیموس، طحال، آپاندیس، لوزه‌ها، آدنوئیدها و تجمعات بافتی در روده باریک به نام پلاک‌های پیر هستند. گره‌های لنفاوی در گردن، زیربغل، شکم و کشاله ران واقعند. هر گره لنفاوی از سلول‌هایی تشکیل شده که آماده مبارزه با مهاجمان هستند. رگ‌های لنفاوی هم با گره‌های لنفاوی مرتبط بوده و مایع شفاف لنف را حمل می‌کنند که بافت‌های بدن را شستشو داده  و به پاکسازی آن از میکروب‌ها و سایر مهاجمین کمک می‌کند.

طحال از اندام‌هایی است که نقش مهمی در سلامت سیستم ایمنی دارد. این اندام که به اندازه مشت یک دست است در بخش فوقانی سمت چپ شکم واقع است. یکی از نقش‌های اساسی طحال تصفیه خون از گلبول‌های سفید فرسوده است.


سلول های کلیدی سیستم ایمنی

  • بعضی از سلول‌های کلیدی سیستم ایمنی عبارتند از:
  • نوتروفیل‌ها
  • سلول‌های دندریتیک و ماکروفاژها
  • لنفوسیت‌های T از نوع قاتل و کمکی
  • سلول‌های قاتل طبیعی
  • لنفوسیت‌های B


نوتروفیل‌ها

نوتروفیل‌ها که بیشترین تعداد گلبول‌های سفید را در بدن تشکیل می‌دهند اولین خط واکنش در مقابل عفونت هستند. آن‌ها در در جریان خون می‌چرخند و بخش اصلی سیستم دفاعی شما در برابر باکتری‌ها را تشکیل می‌دهند. آن‌ها باکتری‌ را بلعیده و با تولید یک سم شیمیایی سبب نابودی آن می‌شوند. همین سلول‌ها هستند که سبب رنگ سفید مایل به زرد چرک می‌شوند.


سلول‌های دندریتیک و ماکروفاژها

سلول‌های دندریتیک، اغلب در پوست و غشاهای مخاطی که از مجاری ورودی بدن محافظت می‌کنند یافت می‌شوند (به عنوان نمونه بینی، دهان و حلق). این سلول‌ها مهاجمان را به دام انداخته و آن‌ها را به سمت گره‌های لنفاوی و طحال می‌برند. ماکروفاژها (که نامشان از لغت لاتینی به معنای درشت‌خوار گرفته شده) از اندام‌های مختلفی از جمله روده‌ها، ریه‌ها، کبد و مغز محافظت می‌کنند. ماکروفاژها همانند سلول‌های دندریتیک مهاجمان را به دام انداخته و آن‎‌ها را به اندام‌های لنفاوی منتقل می‌کنند.
این دو نوع گلبول سفید تحت عنوان سلول‌های رفتگر نامیده می‌شوند. آن‌ها مهاجمان خارجی را بلعیده، آن‌ها را تجزیه کرده و قطعات دردسر‌ساز آن‌ها یعنی آنتی‌ژن‌ها (مشتق از عبارت Antibody (generating را بر روی بخش‌های سطحی آشکار می‌سازند. پس از آن بدن می‌تواند آنتی‌بادی‌هایی را به صورت ویژه علیه آن عامل مزاحم تولید کند. این کار باعث می‌شود بدن از دست آن عامل مهاجم خلاص شده و در آینده نیز آن را به خاطر بیاورد. این سلول‌ها همچنین پیام‌آوران شیمیایی با نام "سیتوکین" تولید می‌کنند که فرمان حمله را برای سایر سلول‌های ایمنی صادر می‌کنند.


لنفوسیت‌های T

هنگامی که آنتی‌ژن‌ها بر روی سطح ماکروفاژها ظاهر شدند توسط لنفوسیت‌های T کمکی که به سلول‌های CD4 نیز معروفند شناسایی می‌شوند. هنگامی که سلول‌های CD4 آنتی‌ژنها را شناسایی کردند دست به کار شده و سایر سلول‌های ایمنی را باخبر می‌کنند. به عبارت دیگر این سلول‌ها فعالیت سایر سلول‌های ایمنی از جمله لنفوسیت‌های T قاتل، لنفوسیت‌های B و ماکروفاژها را با فراخواندن آن‌ها به جنگ با عوامل مزاحم، سازمان‌دهی و جهت‌دهی می‌کنند. سلول‌های CD4 سیتوکین‌های متنوعی به منظور ارتباط گرفتن با سایر سلول‌های سیستم ایمنی تولید می‌کنند.
لنفوسیت‌های T قاتل، به صورت مستقیم به سلول‌های آلوده شده توسط ویروس و سلول‌های غیرطبیعی که ممکن است سرطانی شوند حمله کرده و آن‌ها را نابود می‌کنند. زمانی که موجود مهاجم مغلوب شد سلول‌های T مهارکننده وارد عمل می‌شوند که وظیفه آن‌ها توقف فعالیت سیستم ایمنی در چنین حالتی است. لنفوسیت‌های T قاتل و مهارکننده تحت عنوان سلول‌های CD8 نیز نامیده می‌شوند.


سلول‌های قاتل طبیعی

این سلول‌ها نیز سلول‌های عفونی و غیرطبیعی را نابود می‌کنند. آن‌ها نقش مهمی در پاسخ فوری به عفونت‌های ویروسی دارند. چون در همان زمانی که بدن در حال به کار انداختن لنفوسیت‌های T قاتل هست می‌توانند سلول‌های عفونی شده توسط ویروس را از بین ببرند.


لنفوسیت‌های B و آنتی ‌بادی‌ها

لنفوسیت‌های B نوع دیگری از سلول‌های سیستم ایمنی هستند که توسط سلول‌های CD4 فعال می‌شوند. زمانی که یک سلول B با یک آنتی‌ژن مواجه شد وارد عمل شده و آنتی‌بادی یا همان ایمونوگلوبولین را بر ضد آن تولید می‌کند. آنتی‌بادی پروتئینی است که به آنتی‌ژن متصل شده و همانند کلیدی در داخل آن قفل می‌شود. زمانی که آنتی‌بادی با یک آنتی‌ژن متصل شد ترکیب حاصله توسط سلول‌های رفتگر ایمنی به عنوان عامل خارجی مزاحم، شناسایی و منهدم می‌شود. آنتی‌بادی‌ها ضمناً سبب فعال شدن یک کمپلکس واکنشی شیمیایی می‌شوند که با ایجاد منافذی در دیواره غشای سلول‌های باکتری‌ها، سبب نابودی آن‌ها می‌شود.
وقتی برای اولین بار با یک عامل بیماری‌زا مواجه می‌شوید معمولاً چند هفته تا چند ماه طول می‌کشد تا بدن، آنتی‌بادی‌های لازم برای مبارزه با آن را تولید کند. اما اگر قبلاً هم در معرض آن عامل قرار گرفته باشید معمولاً هنوز تعدادی از سلول‌های B که تحت نام یادآور نامیده می‌شود در بدن شما باقی مانده‌اند و عامل مهاجم را به خاطر می‌آورند. این سبب می‌شود سیستم ایمنی سریعاً وارد عمل شود. به همین دلیل است که افراد تنها یک بار به بیماری‌هایی مثل آبله‌مرغان و سرخک مبتلا می‌شوند. اگرچه عامل بیماری‌های آبله‌مرغان و سرخک بیش از یک بار وارد بدن می‌شود اما بدن بدن فوراً آن‌ها را به خاطر آورده و واکنش سریع، سبب جلوگیری از بروز مجدد بیماری می‌شود.
مکانیسم عملکرد واکسن نیز به همین شکل است. واکسن‌ها یک نوع غیر فعال عامل بیماری‌زا را به بدن شما معرفی می‌کنند و سیستم ایمنی بدن را برای تولید آنتی‌بادی مربوطه تحریک می‌کنند. غیر فعال بودن عامل بیماری‌زا سبب می‌شود شما به بیماری مبتلا نشده اما در عین حال بدنتان، سلول‌های B یادآور را تولید خواهد کرد. به این دلیل است که در مورد بعضی از بیماری‌ها مثل آبله از اصطلاح "واکسینه شدن بر علیه" استفاده می‌شود.

 


سیستم ایمنی و HIV

در افراد HIV مثبت، ویروس به سلول‌های CD4 که هماهنگ‌کننده پاسخ سیستم ایمنی هستند حمله‌ور می‌شود. این کار سبب می‌شود این سلول‌ها توانایی خود را برای برقراری ارتباط با سایر بخش‌های سیستم ایمنی از دست بدهند. اگر سلول‌های CD4 فعالیت سیستم ایمنی را سازمان‌دهی نکنند سایر بخش‌های این سیستم توانایی تشخیص عامل بیماری‌زا و حذف آن را نخواهند داشت. وقتی پاسخ ایمنی، مناسب و سازمان‌دهی‌شده نباشد شخص در خطر ابتلا به عفونت‌های فرصت‌طلب و سرطان‌ها قرار می‌گیرد که در حالت عادی و در افراد دارای سیستم ایمنی سالم مشکلی ایجاد نمی‌کنند.

HIV ممکن است ماکروفاژها و سایر سلول‌های سیستم ایمنی را هم آلوده کند. سیستم ایمنی شما ویروس HIV را شناسایی کرده و علیه آن آنتی‌بادی تولید می‌کند اما آنتی‌بادی به تنهایی قادر به مبارزه با ویروس نیست. بخشی از این مسأله به این برمی‌گردد که ویروس آن‌قدر به سرعت تغییر یافته و دچار جهش می‌شود که سیستم ایمنی توانایی پاسخ به آن را ندارد.
مشکلات بعدی ممکن است به علت توقف فعالیت مغز استخوان ایجاد شود که خود از اثرات جانبی بعضی از داروهای ضد HIV از جمله رتروویر (زیدووودین) است. چون مغز استخوان محل تولید سلول‌های ایمنی است در صورت توقف فعالیتش تعداد سلول‌های ایمنی در دسترس کاهش یافته که می‌تواند شما را در برابر عفونت‌ها آسیب‌پذیر کند.
درمان ترکیبی موثر HIV می‌تواند بازتولید ویروس و آلوده شدن بیشتر سلول‌های CD4 را متوقف کند. چون سلول‌های CD4 کلید اصلی پاسخ سیستم ایمنی سالم هستند این کار به سیستم ایمنی شما شانس مبارزه برای بازیابی سلول‌های CD4 و دفاع از خود (یعنی شما) در مقابل عفونت‌های فرصت‌طلب را می‌دهد.

 
---------